Kasztany nadają się nie tylko na ludziki z patyczków: można z nich zrobić zwierzęta, pojazdy, jesienne obrazki i dekoracje stołu. O powodzeniu pracy decydują dobór kształtów, stabilna podstawa i sposób łączenia elementów. Do figurek najlepiej wybierać świeże, jędrne kasztany, a do wyklejanek także te płaskie i lekko pomarszczone. Przed rozpoczęciem warto rozdzielić materiał według wielkości i przygotować miejsce do suszenia gotowych prac. Poniższe projekty można wykonać przy jednym stole, dobierając zadania do wieku i sprawności uczestników.
Przygotowanie kasztanów i narzędzi bez niepotrzebnego bałaganu
Kasztany trzeba oczyścić z ziemi miękką szczoteczką lub lekko wilgotną ściereczką. Nie warto ich moczyć, ponieważ wilgoć utrudnia późniejsze klejenie i sprzyja pleśnieniu. Po oczyszczeniu należy rozłożyć je pojedynczą warstwą na ręczniku i pozostawić do całkowitego wyschnięcia powierzchni. Egzemplarze miękkie, pęknięte, z nalotem albo nieprzyjemnym zapachem nie nadają się do pracy.
Na stole najlepiej położyć matę ochronną lub gruby karton. Przydadzą się:
- kasztany o różnych kształtach, żołędzie, suche liście i cienkie gałązki;
- plastelina, filc, sznurek, karton oraz papier kolorowy;
- klej do prac plastycznych, a do trudniejszych połączeń klej na gorąco obsługiwany przez osobę dorosłą;
- krótkie patyczki, ręczne wiertło modelarskie i stabilna podkładka do wykonywania otworów;
- nożyczki, pędzelek oraz farby akrylowe na bazie wody, przeznaczone do prac plastycznych.
Plastelina dobrze sprawdza się przy projektach wykonywanych z młodszymi dziećmi, ale nie daje trwałego połączenia. Klej szkolny nadaje się przede wszystkim do papieru i tektury; na gładkiej skórce kasztana może trzymać słabo. Klej na gorąco łączy szybciej, jednak grozi oparzeniem, dlatego nakładanie go należy pozostawić dorosłemu.
Otwory wykonuje osoba dorosła, mocując kasztan w uchwycie lub imadle z miękkimi okładzinami. Nie należy wiercić w kasztanie trzymanym w dłoni ani przebijać go nożem. Kasztany i drobne dodatki nie nadają się dla dzieci, które wkładają przedmioty do ust.
Zwierzęta z kasztanów: od żółwia do jeża
Najłatwiej zacząć od żółwia, ponieważ nie wymaga wiercenia. Duży, płaski kasztan będzie skorupą, a pięć niewielkich kawałków plasteliny utworzy głowę i cztery łapy. Szósty, zwężony kawałek posłuży za ogon. Elementy należy docisnąć do spodniej strony kasztana, tak aby łapy wystawały poza jego obrys.
Zamiast przyklejanych plastikowych oczu można zrobić dwa wgłębienia w plastelinowej głowie. Wzór skorupy da się namalować cienkim pędzelkiem, ale naturalny połysk kasztana również wygląda dobrze. Figurkę warto postawić na kawałku kartonu: plastelina może zostawiać tłuste ślady na meblach.
Jeż z kolcami, które nie wypadają
Na tułów jeża najlepiej wybrać kasztan z szeroką, płaską stroną. Najpierw trzeba ustawić go na stole i sprawdzić, czy nie przechyla się na bok. Jeśli jest niestabilny, pod spodem można dodać cienki placek plasteliny, który wyrówna podstawę.
W wersji bez wiercenia grzbiet pokrywa się warstwą plasteliny o grubości około 5–7 mm. W nią wciska się krótkie, tępo zakończone patyczki albo wąskie paski sztywnego kartonu. Kolce należy rozmieścić z odstępami, ponieważ zbyt gęsto wbite rozrywają plastelinę i zaczynają się przewracać.
Pyszczek powstaje z niewielkiego stożka plasteliny przyklejonego do węższego końca kasztana. Czubek można zakończyć ciemną kulką, a oczy zaznaczyć dwoma płytkimi nakłuciami. Duża głowa niepotrzebnie obciąża przód, dlatego powinna być wyraźnie mniejsza od tułowia.
Starszym dzieciom można przygotować wariant z otworami wykonanymi przez dorosłego. Otwory powinny odpowiadać średnicy patyczków i nie przechodzić na wylot. Patyczki trzeba wcześniej skrócić i stępić; ostre wykałaczki nie są dobrym wyborem do figurki przeznaczonej do zabawy.
Kasztanowy pociąg na kartonowym torowisku
Pociąg nie musi mieć ruchomych kół, żeby dobrze wyglądać. W wersji stojącej jest łatwiejszy do złożenia i nie rozpada się podczas ustawiania. Potrzebne będą podłużne kawałki grubej tektury, po jednym na lokomotywę i każdy wagon, oraz kasztany podobnej wielkości.
- Wyciąć prostokątne podstawy o długości około 8–10 cm i szerokości 4–5 cm.
- Na podstawie lokomotywy ułożyć dwa kasztany: większy z przodu, mniejszy za nim. Przed klejeniem sprawdzić, czy mieszczą się obok siebie.
- Przykleić kasztany do tektury odpowiednim klejem. Komin zrobić ze zwiniętego paska papieru i osadzić go na małej porcji plasteliny.
- Po bokach podstaw przykleić papierowe koła. Ich dolne krawędzie powinny znajdować się na wysokości spodu tektury, aby nie utrudniały ustawiania.
- Gotowe części ułożyć na dużym kartonie z narysowanymi szynami.
Wagony z jesiennym ładunkiem
Wagon można zrobić z niewielkiego pudełka po herbacie albo z wieczka małego opakowania. Jego dno należy przykleić do tekturowej podstawy. Jeśli opakowanie jest wysokie, warto skrócić ścianki do około 2 cm, żeby ładunek pozostał widoczny.
Do środka trafiają kasztany, żołędzie i zwinięte suche liście. Cięższe elementy powinny leżeć na dnie, a lekkie na wierzchu. W pracy przeznaczonej do przenoszenia kasztany trzeba przykleić, inaczej przy pierwszym przechyleniu wysypią się z wagonu.
Poszczególne wagony można połączyć krótkimi paskami tektury przyklejonymi pod podstawami. Takie połączenie utrzymuje odstępy i nie wymaga haczyków z drutu. Pociąg pozostaje dekoracją, więc nie należy podnosić całego zestawu za lokomotywę.
Torowisko warto uzupełnić stacją z pudełka i drzewami z papieru. Elementy należy rozstawić najpierw bez kleju, zostawiając miejsce na cały skład. Dopiero po sprawdzeniu układu można mocować dekoracje – poprawianie ciasno zabudowanej makiety zwykle kończy się odrywaniem kartonu.
Obrazek z kasztanów, liści i tektury
Do płaskiej kompozycji najlepiej nadają się kasztany z szeroką jasną plamą, ponieważ często mają po tej stronie stabilniejszą powierzchnię. Podkład powinien być sztywny: cienka kartka wygnie się pod ciężarem materiału. Dobrym wyborem jest fragment tektury falistej oklejony papierem.
Najpierw należy naszkicować prosty motyw, na przykład sowę siedzącą na gałęzi. Dwa kasztany mogą tworzyć oczy, suche liście skrzydła, a trójkąt z filcu dziób. Wszystkie części trzeba rozłożyć na podkładzie i obejrzeć z niewielkiej odległości. Jeśli kształt jest czytelny bez drobnych dodatków, kompozycja jest gotowa do klejenia.
Liście przykleja się cienką warstwą kleju szkolnego, natomiast cięższe kasztany wymagają mocniejszego mocowania, wykonanego przez dorosłego. Gotowy obraz najlepiej eksponować na płasko albo na stabilnej podpórce. Zawieszanie ciężkiej pracy na pojedynczej papierowej pętelce grozi jej zerwaniem.
Dekoracja stołu: kasztany w obręczy zamiast ciężkiego wieńca
Prostą ozdobę można przygotować na płaskim pierścieniu wyciętym z grubej tektury. Wystarczy średnica zewnętrzna około 20 cm i pas szerokości 4–5 cm. Podkład warto pomalować na brązowo i pozostawić do wyschnięcia, żeby prześwity nie odcinały się od naturalnych materiałów.
Kasztany należy układać pojedynczym rzędem, przeplatając je czapeczkami żołędzi oraz niewielkimi fragmentami liści. Najpierw przykleja się największe elementy, a dopiero później wypełnia szczeliny. Środek można pozostawić pusty lub ustawić w nim świecę LED. Prawdziwy płomień nie nadaje się do dekoracji z suchymi liśćmi, papierem i klejem.
Suszenie i przechowywanie gotowych prac
Po zakończeniu klejenia prace trzeba zostawić na płaskiej powierzchni, bez przesuwania, na czas wskazany na opakowaniu kleju. Przez kolejne dni powinny stać w suchym, przewiewnym miejscu, z dala od grzejnika. Kasztany stopniowo tracą wodę i kurczą się, dlatego patyczki mogą się poluzować, a przyklejone elementy odpaść. Drobne naprawy najlepiej wykonywać dopiero po ustabilizowaniu kształtu.
Przed schowaniem dekoracji należy obejrzeć spody kasztanów i miejsca zasłonięte plasteliną. Wilgoć, nalot lub zapach stęchlizny oznaczają, że dany element trzeba wyrzucić. Suche prace można przechowywać w kartonowym pudełku, przekładając je papierem; szczelna folia zatrzymuje wilgoć. Najbardziej nietrwałe kompozycje warto sfotografować – szczególnie te z liśćmi, które podczas przechowywania łatwo się kruszą.